فرعون و اصحاب سامرى است ، چه ساحران فرعون به سبب تجربهء فراوان و مشاهده به سر حدّ تأثير سحر آگاهى داشتند و هنگامى كه ديدند معجزهء موسى ( ع ) فراتر از مرز سحر است ، حقيقت امر بر آنها كشف شد و در نتيجه به گفتار فرعون كه : فَلَأُقَطِّعَنَّ أَيْدِيَكُمْ وَ أَرْجُلَكُمْ مِنْ خِلافٍ اعتنا نكردند بلكه گفتند : لَنْ نُؤْثِرَكَ عَلى ما جاءَنا مِنَ الْبَيِّناتِ وَ الَّذِي فَطَرَنا فَاقْضِ ما أَنْتَ قاضٍ إِنَّما تَقْضِي هذِهِ الْحَياةَ الدُّنْيا إِنَّا آمَنَّا بِرَبِّنا لِيَغْفِرَ لَنا خَطايانا ، « 42 » چه بيان و كشف مانع دگرگون شدن عقيده است . امّا اصحاب سامرى چون ايمان خود را از طريق مشاهدهء ظاهر عصاى موسى ( ع ) كه اژدها شده بود به دست آورده بودند هنگامى كه نگاهشان به گوسالهء سامرى افتاد و صداى او را شنيدند دگرگون شدند و بانگ سامرى را در گوش كردند كه : هذا إِلهُكُمْ وَ إِلهُ مُوسى فَنَسِيَ ، « 43 » و از ياد بردند كه : انه أَلَّا يَرْجِعُ إِلَيْهِمْ قَوْلًا وَ لا يَمْلِكُ لَهُمْ ضَرًّا وَ لا نَفْعاً . « 44 » بنابر اين هر كس تنها با نگاه به اژدها ايمان آورد هنگامى كه نظرش به گوساله افتد ناچار كافر مىشود ، چه هر دو از جهان شهودند ، و اختلاف و تضاد در عالم شهود بسيار است . امّا عالم ملكوت در قرب پروردگار است به همين سبب در آن هيچ گونه تناقض و اختلافى نيست . اگر بگويى : آنچه از توحيد ذكر كردى ، چنانچه ثابت شود كه وسايط و اسباب مسخّرند روشن خواهد بود و در همهء آنها اين مطلب آشكار است جز در انسان ؛ چه او اگر بخواهد حركت مىكند و اگر بخواهد ساكن مىشود . در اين صورت چگونه او مسخّر است ؟ پاسخ اين است : با وجود اين حالت گفتن اين كه خواستن و ناخواستن به خواست انسان است غلط و نادرست خواهد بود ؛ ليكن دانسته‌اى كه فعل انسان موقوف بر مشيّت است چه بخواهد و يا نخواهد ، و مشيّت در اختيار او نيست و اگر چنين بود اين مشيّت به

--> ( 42 ) طه / 71 و 73 : ما تو را بر دلايل روشنى كه به ما رسيده و خداوندى كه ما را آفريده هرگز مقدّم نخواهيم داشت ، هر حكمى كه مىخواهى بكن كه تنها مىتوانى در اين زندگى دنيا حكمرانى كنى ، ما به پروردگارمان ايمان آورديم تا خطاهاى ما را ببخشد . ( 43 ) طه / 88 : . . . و گفتند اين خداى شما و خداى موسى است و فراموش كرد ( پيمانى را كه با خدا بسته بود ) . ( 44 ) طه / 89 : آيا آنها نمىبينند كه ( اين گوساله ) پاسخ آنها را نمىدهد ؟ و مالك هيچ سود و زيانى براى آنها نيست .